Fark 1-3: Sahiplik, kaldıraç ve likidasyon
İlk üç fark risk profilini kökten değiştirir:
- Sahiplik: Spotta varlık sizindir; vadeliye teminat karşılığı kontrattasınız, varlık elinizde değildir
- Kaldıraç: Spotta kaldıraç yoktur (marginal ürünler hariç); vadeliye 5x-125x kaldıraç mevcuttur
- Likidasyon: Spotta fiyat ne kadar düşerse düşsün varlığınız sizde kalır; vadeliye aleyhte hareket teminatı bitirince pozisyon zorla kapatılır
Fark 4-5: Fonlama ve short
Perpetual vadeli pozisyonlarda 8 saatte bir fonlama ödemesi/alımı olur; pozitif fonlamada long pozisyon kira öder gibi çalışır. Spotta böyle bir maliyet yoktur — varlığı ne kadar tutarsanız o kadar tutarsınız.
Short yapmak vadelide doğaldır (teminatla satış); spotta short ancak varlık ödünç alarak yapılır ve erime (borrow) maliyeti taşır. Düşüş dönemlerinde pozisyon almak isteyenler için vadeli, teknik açıdan daha erişilebilirdir.
Fark 6-7: Maliyet yapısı ve risk profili
Maliyetler farklı toplanır: spotta spread + işlem ücreti; vadelide bunlara fonlama maliyeti ve daha yüksek taker ücretleri eklenir. Sık işlem yapanlar için toplam maliyet farkı ciddiye alınmalıdır.
Risk profili özeti: spot "sahip olma" oyunu, vadeli "tahmin + kaldıraç" oyunudur. Vadeli işlem deneyim kazanmadan önce spot ile piyasa ritmini öğrenmek, likidasyon matematiğini hesaplayıcılarla test etmek yaygın ve sağlıklı sıralamadır.